GÖREN GÖZ KENDİNİ GÖREBİLİR Mİ?

“Kendimi keşfettim.” (Herakleitos fr.101)


Bu cümle ile ilk yüzleşmemin üzerinden epey zaman geçmiş olsa da etkisi hiç değişmedi. Benden yaklaşık iki bin yıl önce yaşamış bir filozofun cüretiyle beni şok etmesi karşısında, kitabın arasına parmağımı koyarak kapattım. Sanki sayfayı kaybedersem, bir daha bulamayacakmışım gibi bir his vardı içimde. Aklıma hemen Gregor Samsa geldi. Bir sabah uyansam ve kendimi kendim olarak bulsam… Ne büyük cüretkârlık!

Ludwig Wittgenstein, felsefenin bir tür terapi olduğunu iddia eder. İnsanın kendisine uyguladığı bir terapi: Zihnin odalarında yapılan bir tür temizlik. Her felsefe metni de bu durumda, terapistin aldığı notlardan ibaret olacaktır. Fakat benim elimde duran Herakleitos’un notları öylesine parçalanmış ve bağlamından kopmuştu ki içindeki ifadelerin onun olduğundan bile emin değildim. Bu durum beni derinlemesine bir incelemeden alıkoyuyor, zihnimi cüretkâr bir cümle ile baş başa bırakıyordu.

Soruya dönecek olursam, bir sabah kendi yatağımda, düz bir odada, kendim olarak uyandığımda, dışarıdan bakacak ve sokakta bir kurbağa* göremeyeceğim. Çünkü kendi olarak uyanan kişi, modern insanın anksiyetesini üzerinden atmıştır. Camdan baktığında ise göreceği -yalnızca- o an o mekanda gerçekleşen olgu durumlarıdır: Bir değer olmaksızın; güzel veya çirkin, iyi veya kötü olmayan, saf olgu durumları. Peki, ne olur dışarıdaki durmadan büyüyen kurbağaya?

Kurbağa, modern insanın dinmek bilmeyen varoluşsal sorgusu, anksiyetesi ve öz-sevgisizliğinin yaratıcısı olan korkudur. Dışarıdaki kurbağa, aynı zamanda insanın zorunluluklarını temsil eder. Yaklaşık beş yıldır her gün sevmediği bir işe giden ve en az beş yıl daha gitmek zorunda olan Samsa’nın işi gibi zorunlulukları.

Bir sabah, aynı odada, bunaltıcı düşlerden kendisi olarak uyanmış kişi için dünyadaki yerini, amacını sorgulamanın, kendi ile herhangi bir sevgi ilişkisi içine girmenin bir anlamı yoktur. O zorunluluklardan arınmış, her şeye eşit mesafeden bakan bir tür metafizik öznedir. Kendi olarak uyanan kişi, kendine de diğer her şey ile aynı mesafede durur. Kendini keşfeden Herakleitos, o sabah kendini de gören göz olarak uyanmıştır. Kendini görebilen göz kurbağayı ortadan kaldırır.

“Gözümü dikip kendime bakabildiğim için mutluyum “ Nabokov Göz,

*Kurbağa=sis bulutu


 

Resim: Shadow in Winter

  • Instagram - Siyah Çember
  • Heyecan - Siyah Çember
  • Spotify - Siyah Çember